Friday, November 1, 2019

Էկոլոգիա

Կոտրվող Ողնաշար
Ֆիմը Հայաստանի պոչամբարների մասին էր։ Այնտեղ ցուցադրվում էր պոչամբարներից առաջացող խնդիրները որոնք ազդում են մարդկանց առողջության վրա և մարդիկ ապրում են նման պայմաններում։ Ֆիլմում նկարահանվող մարդիկ պատմում էին, որ անգամ հոտն է անտանելի և հնարավոր չէ այդտեղ շնչել։ Այդտեղի խողովակներից լցված թունավոր նյութերը հավաքվում մեկ վայրում, այդպես կուտակվում են և առաջանում է պոչամբար։ Այդ գյուղի բնակիչները այդ պոչամբարի չորացված մասերում աճեցնում են բանջարեղեններ և սնվում են այդտեղի բնակիչները։ Այդ պատճառով էլ հիվանդություններ են առաջանում, որոնք հետագայում վերածվում են մեծ խնդիրների։


Տուն ֆիլմի վերլուծություն
Մոլորակի էկոլոգիական խնդիրները առաջանում են զարգացած լինելուց։ Հարյուրավոր տարիներ առաջ խնդիրները շատ չէին։ Իսկ հիմա երբ բոլոր քաղաքներում ստեղծվում են շատ գործարաններ, դրանք վնասում են մեր բնությունը։ Նաև մեքենաներից դուրս եկող ծուխը աղտոտում է օդը։

Կղզի վերլուծություն



Մոլորակի էկոլոգիական խնդիրները առաջանում են զարգացած լինելուց։ Հարյուրավոր տարիներ առաջ խնդիրները շատ չէին։ Իսկ հիմա երբ բոլոր քաղաքներում ստեղծվում են շատ գործարաններ, դրանք վնասում են մեր բնությունը։ Նաև մեքենաներից դուրս եկող ծուխը աղտոտում է օդը։
Ֆիլմում ցուցադրվում է համամոլորակային խնդիրների մեծ մասը։ Այնտեղ նշվում էին գործարաններից դուրս եկող աղբի հասցրած վնասները և այլն։ Շատ մարդիկ անտառներ էին ոչնչացնում և կառուցում նրանց համար շահավետ կառույցներ, որոնցից կարող են շատ եկամուտ ստանալ չգիտակցելով, որ դա ազդում է նաև նրանց վրա։
Ֆիլմը հաղորդում էր բացասական և դրական լիցքեր, որենք մենք կարող ենք օգտագործել ի օգուտ և բարորություն մեր երկրի։ Ես մտածում եմ , որ կարելի չպետքական դաշտերում տեղադրել արևային մարտկոցներ որոնցից կարելի էներգիա ստանալ։

Thursday, May 23, 2019

Գրականություն


Ձմեռն էանց, անձրեւք անցին եւ գնացեալ մեկնեցան: Ծաղիկք երեւեցան յերկրի մերում, ժամանակ եհաս հատանելոյ, ձայն տատրակի լսելի եղեւ յերկրի մերում: Թզենի արձակեաց զբողբոջ իւր, որթք մեր ծաղկեալք ետուն զհոտս իւրեանց: Արի եկ, մերձաւոր իմ, գեղեցիկ իմ, աղաւնի իմ, եւ եկ դու: Երեւեցո ինձ զերեսս քո եւ լսելի արա ինձ զբարբառ. զի բարբառ քո քաղցր է, եւ տեսիլ քո գեղեցիկ: 


Ձմեռն անցավ անձրևներն անցան, մեկնեցին: Ծաղիկներ երևացին մեր երկրում, էտելու ժամանակը եկավ,  լսվեց տատրակի ձայնը: Թզենին արձակեց իր բողբոջները, ծաղիկներն արձակեցին իրենց հոտը: Արի եկ, իմ մերձավոր, իմ գեղեցիկ, իմ աղավնի, և արի դու: Ցույց տուր ինձ քո երեսը և լսելի դարձրու ինձ քո խոսքը։ Քանի որ քո խոսքը քաղցր է, և քո տեսքը գեղեցիկ է:


Վերլուծություն

Այս պատմությունը  Ջոնաթան Լիվինգսթոն անունով Ճայի մասին է, ով օժտված էր անսահմանափակ հնարավորություններով, և ում համար գլխավոր նպատակը կերը չէր, այլ՝ թռիչքը: Այսինքն, Ջոնաթանի համար նպատակը ոչ թե թռչելը կեր հայթայթելու համար որպես գործիք օգտագործելն էր, այլ նա թռչում էր պարզապես հանուն թռիքչի երջանկության, որպես ազատության մարմնացում: Փորձելով տարբերվել մյուս ճայերից, նա սկսեց ուսումնասիրել թռչելու արվեստը, սակայն արժանանալով իր հասակակիցների ծաղրանքին և արհամարհանքին,  հեռացավ Ճայերի Երամից: Ջոնաթանը տխրում էր ոչ թե իր միայնությունից, այլ որ ճայերը չէին ցանկանում հավատալ իր թռիչքի երջանկությանը, բացել իրենց աչքերը և հասկանալ, որ թռիչքի միջոցով կարող էին նորը ճանաչել և հայտնագործել, որ նրանք նետված չեն այս աշխարհ որպեսզի միայն կեր ուտեն ու ողջ մնան այնքան ժամանակ, քանի դեռ իրենց ուժերը կբավականացնեն ապրելու համար: Սակայն Ջոնաթանը չչարացավ նրանցից և ոչ մեկի հանդեպ: Հեռանալով Երամից, նա համառ պայքարելով ամբողջովին սկսեց միայնակ տիրապետել թռչելու արվեստին,  և Երամի ավագից սովորելով թռիչքի որոշ նրբություններ, մոտ մեկ ամիս անց անհավատալի նվաճումների հասավ: Լինելով ազատ և իր նպատակին հասած Ճայ, այժմ Ջոնաթանին տանջում էր մեկ այլ միտք: Չէ որ իր նախկին Երամում հնարավոր է լինեին իր պես մեկ-երկու այլ ճայեր, ովքեր նույնպես ցանկանում էին հասկանալ, թե ինչ կարող են անել իրենց թևերը բացի մինչև առագաստանավ թռչելուց ու հացի փշրանքներ փախցնելուց: Եվ Ջոնաթանը ցանկացավ ճայերի այդ ամբոխից դուրս բերել նրանց… ու նա ետ վերադարձավ: Հանդիպելով ջահել ճայ Ֆլետչեր Լինգին, ով նունպես իր երամի կողմից Աքսորյալ էր դարձել՝ քանզի փորձում էր ճայերի “ամբոխ”-ին ցույց տալ, թե ինչպիսի փառքի կհասնեին նրանք, եթե սովորեն իսկապես թռչել, Ջոնաթանը ձեռնամուխ եղավ նրան որպես աշակերտ սովորեցնել թռչելու բոլոր այն հմտությունները, վարժությունների այն նվիրական արվեստը, որը նա էր սովորել: Այնուհետև Լիվինգսթոնի մոտ հայտնվում են ևս վեց Աքսորյալ աշակերտներ, իսկ հետո, որքան էլ որ զարմանալի թվա, նրա կողմն անցավ ողջ հին Երամը: Այսպիսով, Ջոնաթանը ՀԱՂԹԵՑ: Իմ կարծիքով, գիրքը ցանկանում է բացահայտել այն մարդուն, որը անհատ է և ունի իր եզակի առաքելությունն այս երկրի վրա, սակայն, լինելով ամբոխի մեջ, նրան զոհ գնացած դեռ չի կարողանում իրենով դրսևորվել, չունի ինքնաճանաչվելու և ինքնաբացահայտվելու հնարավորություն: Այստեղ այդ ծանր կարծրատիպը կոտրելը իր վրա է վերցնում Ջոնաթան Լիվինգսթոն անունով ճայը, ով հեռանալով ամբոխից և ստեղծելով Իրենը, ետ է վերադառնում ամբոխ և նրանց սովորեցնում հոգու վեհացման ճանապարհը, առեղվածից այն կողմ տեսնելը, ինչը նրան հաջողվում է սեփական ջանքերի շնորհիվ: Գիրքը վանդակից ազատ է արձակում յուրաքանչյուր ընթերցողիս մեջ ապրող ճային և թույլ տալիս նրան թռչե՜լ, ճախրել դեպի անսահմանություն: Ինչպես գրքում է ասվում՝ «ցանկացածդ տեղը թռչելու համար, նախ և առաջ անհրաժեշտ է հասկանալ, որ արդեն հասել ես»: Այս ստեղծագործությունը ճայի նուրբ թևերով մարդուն հասցնում է իր երազանքների և ցանկությունների, նպատակների ու հաջողությունների իրագործման նպատակակետին, որտեղ էլ վերջապես մարդը կարողանում է վերադառնալ դեպի հեռավոր անսահմանություն: Բախի այս ստեղծագործությունը մեզ դարձնում է այն, ինչ իրականում կանք, մեր մեջ բացահայտում և երևան է հանում այն ամենը, որը չգիտես ինչու, դեռ թաքնված էր մեր մեջ:

Monday, March 11, 2019

Հայոց լեզու

Happines and sorrow
A man who has gone out of his town comes back and finds that his house is on fire. It was one of the most beautiful houses in the town, and the man loved the house the most! Many were ready to give a double price for the house, but he had never agreed for any price and now it is just burning before his eyes. And thousands of people have gathered, but nothing can be done, the fire has spread so far that even if you try to put it out, nothing will be saved. So he became very sad.

His son comes running and whispers something in his ear, “Don’t be worried. I sold it yesterday and at a very good price. The offer was so good, I could not wait for you. Forgive me.”

The Father said, “thank God, it’s not ours now!” Then he became relaxed and stood as a silent watcher, just like 1000s of other watchers.




Մի մարդ, որը գնացել էր քաղաքից դուրս, վերադառնում է քաղաք և տեսնում, որ իր տունը վառվում է: Դա քաղաքի ամենագեղեցիկ տներից մեկն էր, և այդ մարդը շատ էր սիրում այդ տունը! Շատերը պարտաստ էին կրկնակի վճարել տան համար, բայց նա ոչ մեկին չէր տալիս այդ հնարավորությունը, իսկ հիմա այդ տունը վառվում է իր աչքերի դիմաց:  Հավաքվեցին հարյուրավոր մարդիկ, բայց ոչինչ չի հնարավոր չէր անել,կրակը տարածվել էր այնքան,որ նույնիսկ եթե փորձեիր հանել այն,ոչինչ չէր փրկվի: Ուստի նա տխրեց:
Նրա տղան վազելով եկավ և սկսեց մի բան շնշնջալ իր ականջին, -Մի մտածիր. Ես վաճառել եմ այդ տունը երեկ, և շատ լավ գնով. Պատվերը այնքան լավն էր, որ ես քեզ չսպասեցի: Ներիր ինձ.
Հայրը ասում է.
 -Շնորհակալություն Աստված, որ սա էլ մերը չէ.  Հետո նա լռեց և սկսեց լուռ դիտել, ինչպես մնացած 1000 դիտողները:
Հետո վազելով գալիս է երկրորդ,-Ինչես անու՞մ. Տունը վառվում է իսկ դուք կանգնած նայում ե՞ք: Հայրը ասում է.
-Դու չգիտես, քո եղբայրը այն վաճառել է:
Նա ասում է, որ մենք վերցրել ենք փողի կեսը, իսկ մնացածը նա պետք է հլը տար, իսկ հիմա ես համոզված չեմ որ այդ մարդը կտա փողը:
Արցունքները որոնք անհետացել էին հոր աչկերից վերադարցան: Նրա սիրտը սկսեց ավելի արագ աշխատել: Իսկ հետո գալիս է երրորդ տղան և ասում , որ այդ մարդը խոսքի տերն է, ես հենց նոր նրա մոտից եմ գալիս նա ասաց՚, որ ինձ չի հետաքրքրում, տունը վառվել է թե չէ, նա իմն է: Եվ ես կտամ այնքան ինչքան խոստացել եմ և ես կվճարեմ: Դուք չգիտեիք, ես չգիտէի, որը տունը կվառվի:
Դրանից հետո, նա կանգնած նայում էր տանը:




A man with a lamp

Once upon a time, there was a small town. There lived a man by himself who couldn’t see. He was blind. Yet, he carried a lighted lamp with him whenever he went out at night. One night as he was coming home after having a dinner outside, he came across a group of young travellers. They saw that he was blind, yet carrying a lighted lamp. They started passing comments on him and made a fun of him. One of them asked him, “Hey Man! You are blind and can’t see anything! Why do you carry the lamp then?!” The blind man replied, “Yes, unfortunately, I am blind and I can’t see anything but a lighted lamp which I am carrying is for the people like you who can see. You may not see the blind man coming and end up pushing me. That is why I carry a lighted lamp”. The group of travellers felt ashamed and apologized for their behaviour.

Լամպով Մարդը (թարգմանություն)

Մի ժամանակ մի փոքրիկ քաղաք է լինում: Այնտեղ  մի մարդ էր ապրում, ով չէր տեսնում: Նա կույր էր: Այնուամենայնիվ, երբ նա մթին դուրս էր գալիս, իր հետ լամպ էր տանում: Մի գիշեր նա դրսում քայլելուց հետո տուն էր գալիս, խաչմերուկին նա մոտեցավ երիտասարդ ճամփորդների խմբի: Նրանք տեսան, որ մարդը կույր է, և տեան, որ այնուամենայնիվ իր հետ լամպ է տանում: Նրանք սկսեցին ծիծաղել իր վրա: Նրանցից մեկը կույրին հարցրեց.


-Է՜յ, դուք կույր եք, և ոչինչ չեք տեսնում, ինչո՞ւ եք ձեր հետ լամպ տանում:
Կույր մարդը պատասխանեց.
-Այո, ցավոք սրտի ես կույր եմ և ոչինչ չեմ տեսնում, բայց լամպը, որը ես տանում եմ ինձ հետ, ձեզ նման մարդկանց համար է, ովքեր կարողանում են տեսնել: Դուք կարող եք չտեսնել, որ կույր մարդ է գալիս, և սկսել հրել ինձ: Սա է այն ամենը, ինչի համար ես ինձ հետ լամպ եմ տանում:
Ճամփորդների խումբը հասկացավ ամեն ինչ, նրանք ամաչեցին և ներողություն խնդրեցին իրենց պահվածքի համար:





Առաջադրանք
Տրված պարբերությունները դասավորիր այնպես, որ տեքստը տրամաբանական լինի։
3)Տիգրանակերտը պատմական Հայաստանի արքայանիստ քաղաքն էր Աղձնիք նահանգում։ Հայկական բանակի գլուխն անցած՝ Տիգրան Մեծը իրար հետևից հնազանդեցնում է հարևան մեծ ու փոքր թագավորությունները՝ Հայաստանի սահմանները հասցնելով Միջերկրական ծովից մինչև Կասպից ծով, Քուռ գետից մինչև Միջագետք։
1)Տիգրան Երկրորդի տերությունն ընդարձակվել էր առավելապես հարավից։ Արտաշատը, ինչպես նաև հինգ հարյուր հազար բնակիչ ունեցող Անտիոքը գտնվում էին նոր տերության հյուսիսային և հարավային մասերում և որպես մայրաքաղաք հարմար չէին։
4)Մ.թ.ա. 70-ական թվականներին Աղձնիքում՝ Արևմտյան Տիգրիսի ձախակողմյան վտակ Քաղիրթ գետի հովտում, հիմնադրվում է նոր մայրաքաղաք Տիգրանակերտը։ Ըստ հույն պատմագիր Ապիանոսի՝ քաղաքը կառուցվում է Տիգրանի թագադրության վայրում։
2)Այն շրջապատված է եղել քսանհինգ մետր բարձրություն ունեցող պաշտպանական հզոր պարիսպով, պալատը՝ լճերով ու զբոսայգիներով, ունեցել է միջնաբերդ և բազմաթիվ այլ կառույցներ։ Կարճ ժամանակում Տիգրանակերտը դառնում է Հայաստանի և Առաջավոր Ասիայի շքեղ, բազմամարդ ու հարուստ քաղաքներից մեկը։

Sunday, December 16, 2018

Հասարակագիտություն

Իսլամը համաշխարհային կրոն է, որի հիմքը Ղուրաննէ:
Իսլամ բառն ունի մի քանի իմաստ, բառացիորեն թարգմանվում է որպես «խաղաղություն»
Մահմեդականության հիմնադիրն արաբ Մահմեդ (Մուհամմեդ, մոտ 570 թ., Մեքքա – 632 թ., Մեդինա) քարոզիչն է: Մահմեդականները Մահմեդին համարում են մեծ մարգարե, ալլահի դեսպան: Մահմեդը, ուսումնասիրելով հուդայական և քրիստոնեական ուսմունքները, ստեղծել է իր՝ մահմեդական վարդապետությունը: 
Մահմեդականությունը՝ որպես միաստվածության կրոն, կարողացել է միավորել տարանջատ արաբական ցեղերը և ստեղծել մահմեդական համայնք: Նրա հիմնական սկզբունքները շարադրված են Ղուրանում՝ մահմեդականության սուրբ գրքում:
Մահմեդականությունն ունի ընդարձակ ծիսական համակարգ, որտեղ մեծ նշանակություն է տրվում սովորույթներին, ավանդույթներին և տոներին: 
Այստեղ նաև առանձնացրել եմ մի քանի հետաքրքիր փաստեր: Դրանք են՝
1.Իսլամը երկրորդ ամենամեծ և ամենաարագ աճող կրոնն է աշխարհում:
2.Ղուրանի իսլամի ամենասուրբ գիրքն է,արաբերենից թարգմանաբար նշանակում է <<ասմունք>>:
3.Իսլամի հետևորդների քանակը կհավասարվի քրիստոնեության հետևորդների քանակին 2050թ-ին:
4.Սաուդյան Արաբիայում,ԱՄԷ-ում,Սուդանում,Բրունեյում,Քաթարում այն մարդիկ ովքեր թողնում են իսլամը և դառնում այլ կրոնի հետևորդ կարող են ենթարկվել մահապատժի:
5.Կատուն պաշտվում է իսլամում,քանի որ Մուհամեդը սիրում էր նրանց:

6.Եգիպտոսում անցկացրել են հարցում և հարցվածների 84%-ը կողմ է արտահայտվել մահապատիժներին իսլամը լքելու համար:



Թրաֆիքինգը ,մարդկանց՝ ստրկական, սեռական, բռնի և չնչին վարձատրությամբ աշխատանքի տեսքով անօրինական շահագործումն է։ Այն ծանր, անդրսահմանային, կազմակերպված հանցագործություն է և նույնչափ շահութաբեր է, ինչ թմրամիջոցների և զենքի ապօրինի վաճառքը։ Անձանց, հատկապես կանանց և երեխաների թրաֆիքինգը կանխարգելելու, զսպելու և պատժելու մասին արձանագրությունը ընդունվել է Միավորված ազգերի կազմակերպության կողմից 2000 թ., Իտալիայի Պալերմո քաղաքում և այն ՄԱԿ-ի՝ «Անդրազգային կազմակերպված հանցագործությունների դեմ» կոնվենցիայի մաս կազմող միջազգային համաձայնագիր է։ Թրաֆիքինգի մասին արձանագրությունն այդ կոնվենցիայում հավելված երեք արձանագրություններից մեկն է։
Այս արձանագրությունն ավելի քան կես դարվա մեջ առաջին գլոբալ օրինական փաստաթուղթն էր թրաֆիքինգի դեմ։ Այն նաև հանդիսանում է թրաֆիքինգի զոհերի իրավունքների պաշտպանության փաստաթուղթ։ 

Monday, December 10, 2018

Հավաքից հավաք

2018-2019 Ուսումնական երկրորդ շրջանի հաշվետվություն
Դասացուցակ
Ժամատախտակ
Ընտրություն-անգլերեն
Մարզական ակումբ-ֆուտբոլ
Լրացուցիչ կրթություն-մաթեմատիկա
 Հայոց լեզու և գրականություն

Ուսումնական փետրվար
Ուսումնական մարտ
Ուսումնական ապրիլ
Ուսումնական մայիս



2018-2019 Ուսումնական առաջին շրջանի հաշվետվություն
Դասացուցակ
Ժամատախտակ
Ընտրություն-անգլերեն
Մարզական ակումբ-ֆուտբոլ
Լրացուցիչ կրթություն-մաթեմատիկա
 Հայոց լեզու և գրականություն
Ուսումնական սեպտեմբեր
Ուսումնական հոկտեմբեր 
Ուսումնական նոյեմբեր
Ուսումնական դեկտեմբեր 

Wednesday, October 17, 2018

Առողջագիտություն

Առաջին օգնություն, դժբախտ պատահարների, վնասվածքների, հանկարծահաս հիվանդությունների ժամանակ մարդու կյանքը փրկելու և բարդությունները կանխելու նպատակով ցուցաբերվող պարզագույն, անհապաղ և նպատակահարմար օգնության միջոցառումներ։ Կատարվում է մինչև բուժաշխատողների ժամանելը և հիվանդին (տուժածին) բուժհիմնարկ հասցնելը։ Երբ դրանք կիրառում է ինքը՝ հիվանդը (տուժածը), անվանվում է ինքնաօգնություն, օրինակ՝ վնասվածքների ժամանակ ինքնուրույն վիրակապդնելը, ստամոքսի լվացումը փսխում առաջացնող շարժումների միջոցով։ Փոխօգնությունըցուցաբերում են ուրիշ մարդիկ և, որպես կանոն, այն ավելի ծավալուն է։
Անհապաղ առաջին օգնություն հատկապես անհրաժեշտ է սուր սկսվող, կյանքին վտանգ սպառնացող վիճակների (օրինակ՝ կոմա, արյունահոսություն, թունավորումներ, ջրահեղձություն, շոկ, էլեկտրավնասվածք և այլն) ժամանակ։
Հաճախ առաջին օգնության ճիշտ ցուցաբերումով է պայմանավորվում հետագա բուժօգնության հաջողությունը։ Օրինակ՝ ոսկրերի բաց կոտրվածքների ժամանակ վիրակապի և բեկակալի արագ ու ճիշտ դնելը հաճախ կանխում է վտանգավոր բարդությունները (շոկ, վարակ և այլն), գիտակցությունը կորցրած հիվանդին գլուխը կողքի թեքած որովայնի վրա պառկեցնելը խանգարում է փսխման զանգվածներն ու արյունը շնչափող ու բրոնխներ ընկնելուն և կանխում շնչարգելությունից մահվան վտանգը:
Վատ  ինքնազգացողություն, թուլություն, փսխում. սրանք սննդային թունավորման առաջին, բայց ոչ եզակի նախանշաններն են: Սննդային թունավորումներ ունեն են շատերը, բայց շատերը չգիտեն, թե ինչպես պայքարել դրա դեմ, ինչ անել ու որոնք են դրանց նախանշանները: Նախ նշենք, որ սննդային թունավորման երկու տիպ կա:
Առաջին տիպը սննդային տոկսիկոինֆեկցիաներն են: Այս թունավորման տեսակը առաջանում է, երբ ընդունված սնունդը վարակված է լինում պաթոգեն միկրոօրգանիզմներով: Թունավորման այս տեսակը կարող եք ունենալ նաև սանիտարա-հիգիենիկ կանոնները չպահպանելու դեպքում:
Երկրորդ տիպը տոկսիկ կամ այսպես կոչված ոչինֆեկցիոն թունավորումն է: Այս տեսակի թունավորումը առաջանում է, երբ մթերքի միջոցով օրգանիզմում հայտնվում են բնական կամ քիմիական տոկսիններ: Ինչպես օրինակ, ուտելու համար չնախատեսված սնկերի թույնը կամ կամ տարատեսակ քիմիկատները:
Երկրորդ տիպի թունավորումը ամենավտանգավորն է և չարժե այս թունավորման տեսակի դեմ ինքնուրույն պայքարել: Նման դեպքում անհրաժեշտ է անմիջապես դիմել բժշկի: Մասնավորապես երեխաների և հղի կանանց դեպքում:
Ձեզ եմ ներկայացնում տոկսիկոինֆեկցիոն թունավորման նախանշաններն ու պաթոգենեզը: Իհարկե, դրանց դրսևորումները կախված են նաև տարիքից, առողջական վիճակից և թունավորման պատճառից, սակայն ընդհանուր պատկերը տոկսիկոինֆեկցիաների դեպքում սա է:
Պարբերական սրտխառնոց և փսխումներ
Վատ ինքնազգացողություն ու թուլություն
Դեմքի գույնի փոփոխություն
Դիարեա
Բարձր ջերմություն
Տոկսիկոինֆեկցիաների ինկուբացիոն շրջանը շատ կարճ է տևում: 2-6 ժամ հետո արդեն նախանշանները տեսանելի են և թունավորումը շատ արագ զարգանում է:
ԻՆՉ ԱՆԵԼ, ԵԹԵ ԹՈՒՆԱՎՈՐՎԵԼ ԵՔ
1.Առաջին հերթին անհրաժեշտ է աղեստամոքսային տրակտի մարքում կատարել:
Պատրաստեք մարգանցովկայի կամ սննդային սոդայի խառնուրդ
Խմեք այն
Խթանեք փսխումը
Կատարեք այս պրոցեդուրան մի քանի անգամ
2. Օգտագործեք ակտիվացված ածուխ, այն թույլ չի տալիս աղեստամոքսային տրակտին՝ մասնավորապես ստամոքսին ներծծել ծանր մետաղներն ու տոկսինները, ինչպես նաև նպաստում է դրանց դուրսբերմանը: Չափաբաժինը պետք է որոշել հետևյալ ալգորիթմով. 10 կգ մարմնի զանգվածին մեկ հաբ:
3.Մեծ քանակությամբ հեղուկ օգտագործեք: Դիարեայի և փսխումների արդյունքում օրգանիզմը ջրազրկվում է: Անհրաժեշտ է լրացնել ջրի պակասը և պահպանել օրգանիզմում ջրի հավասարակշռությունը: Խմեք 2-3 լիտր ջուր:
4. Անհրաժեշտ է պահպանել դիետա: Թունավորմանը օր ավելի ճիշտ կլինի խուսափել սննդից, երկրորդ և երրորդ օրերին կարող եք ուտել:
Ցանկալի չէ ուտել տապակած, յուղոտ մթերքներ, կծու, թթու և այլ գրգռիչ սննդատեսակներ:
Սննդային թունավորումներից խուսափելու համար անհրաժեշտ է ընդամենը պահպանել մի քանի կանոններ՝
Լվացվել ուտելուց առաջ
Հետևել խոհանցի մաքրությանը և պարբերաբար ախտահանել տարածքը
Ճիշտ պահպանել մթերքները
Մթերք գնելիս անպայման նայել դրա բաղադրությունն ու ժամկետները
Չուտել փողոցում վաճառվող սնունդ
Սրանք այն պարզ մեթոդներն են, որոնցով կարելի է չթունավորվել կամ եթե թունավորվել եք, ապա արագ չեզոքացնել դրա հետևանքները: Ոչ ինֆեկցիոն թունավորումների դեպքում խորհուրդ է տրվում չզբաղվել ինքնաբուժությամբ և դիմել համապատասխան բժշկի օգնությանը:
Փայծաղը գտնվում է որովայնի խոռոչի՝ ձախ ենթակողային շրջանում և ամփոփված է ամուր պատիճով։ Փայծաղի մեծ մասը կազմված է, այսպես կոչված, կարմիր և սպիտակ կակղանից (պուլպա)։ Կարմիր կակղանը լցված է ձևավոր տարրերով, հատկապես էրիթրոցիտներով, սպիտակը կազմված է լիմֆոիդային հյուսվածքից, որտեղ առաջանում են լիմֆոցիտները։ Փայծաղը արյան հունից որսում է վնասված էրիթրոցիտները, միկրոօրգանիզմները և օրգանիզմին օտար տարրերը, այստեղ առաջանում են նաև հակամարմիններ։ Քանի որ օրգանիզմում արյան ձևավոր տարրերն անընդհատ քայքայվում են (օրինակ՝ թրոմբոցիտները 1 շաբաթ անց), ուստի արյունաստեղծ օրգանների հիմնական ֆունկցիան արյունը բջջային տարրերով լրացնելն է։
Սովորաբար մարդը շնչում է հանգիստ և ազատ, առանց որևէ դժվարության։ Սակայն որոշ վնասվածքներ և հիվանդություններ կարող են դժվարացնել շնչառությունը։ Ժամանակին ցուցաբերած աոաջին օգնությունը կարող է զգալիորեն թեթևացնել տուժածի վիճակը և կանխել հետագա բարդությունները։
Շնչառության խանգարումը պետք է հայտնաբերել հնարավորիս արագ և ցուցաբերել համապատասխան աոաջին օգնություն։ Որոշ վնասվածքներ կամ հանկարծահաս հիվանդագին վիճակներ կարող են հանգեցնել շնչառության կանգի, որը տուժածի կյանքին անմիջական սպառնացող իրավիճակ է: Նման դեպքերում անհրաժեշտ է անհապաղ ցուցաբերել առաջին օգնություն։


Սովորաբար մարդը շնչում է հանգիստ և ազատ, առանց որևէ դժվարության։ Սակայն որոշ վնասվածքներ և հիվանդություններ կարող են դժվարացնել շնչառությունը։ Ժամանակին ցուցաբերած աոաջին օգնությունը կարող է զգալիորեն թեթևացնել տուժածի վիճակը և կանխել հետագա բարդությունները։
Շնչառության խանգարումը պետք է հայտնաբերել հնարավորիս արագ և ցուցաբերել համապատասխան աոաջին օգնություն։ Որոշ վնասվածքներ կամ հանկարծահաս հիվանդագին վիճակներ կարող են հանգեցնել շնչառության կանգի, որը տուժածի կյանքին անմիջական սպառնացող իրավիճակ է: Նման դեպքերում անհրաժեշտ է անհապաղ ցուցաբերել առաջին օգնություն։

Wednesday, September 26, 2018

Ֆիզիկա

Մոլորակներ

Մերկուրին, Վեներան, Երկիրը և Մարսը ոչ մեծ, քարքարոտ մոլորակներ են, որոնք միասին կազմում են Արեգակնային համակարգի ներքին մոլորակները:

Յուպիտերն ու Սատուռնը գազի վիթխարի գնդեր են: Ուրանը և Նեպտունը գազից ու սառույցից կազմված հսկա մոլորակներ են: Պլուտոնն ամենափոքր մոլորակն է և կազմված է քարի ու սառույցի խառնուրդից: Ամենամեծ մոլորակի՝ Յուպիտերի տրամագիծը կազմում է Արեգակի տրամագծի մոտ 1/10-ը: Յուպիտերը՝ Արեգակնային համակարգի այդ հսկան, պատված է պարուրաձև ոլորվող ամպերի շերտերով: Յուպիտերը չունի կարծր մակերևույթ. կազմված է հիմնականում հեղուկ ջրածնից: Նրա ամպածածկույթի ամենախոշոր տեղամասը, որն անվանում են Կարմիր խոշոր բիծ, գոյություն ունի առնվազն 300 տարի: Արեգակն իր մեջ կարող է ընդգրկել մոտ հազար Յուպիտեր:
Որոշ մոլորակներ շրջապատված են օղակների համակարգով: Օրինակ՝ Սատուռնն ունի գեղեցիկ, գունավոր օղակներ, որոնք կազմված են քարե և սառցե մարմիններից, փոշու մասնիկներից: Ուրանն ունի 10 շատ նեղ օղակներ: Դրանք հայտնաբերվել են միայն 1977 թ-ին, երբ այդ մոլորակն անցավ աստղերից մեկի առջևով, և մի կարճ ժամանակ նրա օղակները փակեցին այդ աստղից եկող լույսը:
 
Մոլորակների ուղեծրերը
 
Մոլորակներն Արեգակի շուրջը պտտվում են որոշակի ուղեծրերով: Դրանք շրջանագծեր չեն, այլ ունեն ձգված, ձվաձև տեսք, որը կոչվում է էլիպս: Երբ մոլորակը շարժվում է էլիպսաձև ուղեծրով, նրանից մինչև Արեգակը եղած հեռավորությունն անընդհատ փոխվում է: Մոլորակների մեծ մասի համար այդ փոփոխություններն աննշան են, միայն Պլուտոնից մինչև Արեգակ եղած հեռավորությունն է փոփոխվում էականորեն՝ 30–50 աստղագիտական միավոր (դա Երկրից մինչև Արեգակ եղած միջին հեռավորությունն է`   1,5.108 կմ): Չնայած ժամանակի մեծ մասը Պլուտոնն Արեգակից ավելի հեռու է գտնվում, քան Նեպտունը, Պլուտոնի ուղեծրի ոչ մեծ մի հատված անցնում է Նեպտունի ուղեծրի ներսով:
 
Բացառությամբ Պլուտոնի՝ մյուս մոլորակների ուղեծրերը գտնվում են մոտավորապես նույն հարթության վրա, այնպես որ Արեգակնային համակարգը նման է հարթ սկավառակի: Պլուտոնի ուղեծիրը թեքված է 170-ով, և երբ այդ մոլորակը հատում է Նեպտունի ուղեծիրը, նրա ուղին անցնում է Նեպտունի վերևով, բայց այդ երկու մոլորակները չեն բախվում իրար: Տիեզերական ձգողության ուժն այնպես է գործում, որ որքան մոլորակը հեռու է Արեգակից, այնքան ավելի շատ ժամանակ է հարկավոր, որպեսզի մոլորակն Արեգակի շուրջը լրիվ պտույտ կատարի: Երկիրն այդ պտույտը կատարում է 1 տարում, Մերկուրին՝ 88 օրում, իսկ Պլուտոնը՝ 248 տարում: Մարսի վրա տարին տևում է գրեթե 2 անգամ ավելի երկար, քան Երկրի վրա: Մոլորակների չափերի հետ համեմատած՝ նրանց միջև եղած հեռավորությունները հսկայական են: 








Օպտիկաֆիզիկայի բաժին է, որն ուսումնասիրում է լույսի բնույթը, առաքման և կլանման օրենքները, տարածումը տարբեր միջավայրերում, ինչպես նաև նյութի հետ լույսի փոխազդեցության ժամանակ առաջացող երևույթները։
Օպտիկական երևույթները մարդկությանը հետաքրքրել են շատ վաղուց, սակայն օպտիկայի տեսության սկիզբը պետք է համարել 17-րդ դարը։ Օպտիկայի զարգացումը պատմականորեն կարելի է բաժանել հետևյալ փուլերի՝ ՆյուտոնիՀյուգենսի ժամանակներից մինչև 19-րդ դարիսկիզբը՝ ալիքային և մասնիկային պատկերացումների վրա հիմնված, միմյանց բացառող տեսությունների բուռն պայքարի դարաշրջանը, որն ավարտվեց ալիքային տեսության հաղթանակով։ Երկրորդ փուլը ՖրենելիՅունգի ժամանակներից մինչև լուսային մասնիկների՝ քվանտների գաղափարի հաստատման և նրանց տեսության զարգացման դարաշրջանն է, իսկ երրորդը արդի փուլն է, որը կապված է հատկապես օպտիկական քվանտային գեներատորների հայտնագործման հետ։
Սկզբնական շրջանում օպտիկան սահմանափակվում էր էլէկտրամագնիսական ալիքների սպեկտորի տեսանելի մասով։ Ժամանակակից օպտիկան ուսումնասիրում է էլեկտրամագնիսական ալիքների սպեկտորի ինչպես տեսանելի, այնպես էլ նրան հարող ուլտրամանուշակագույն և ինֆրակարմիր տիրույթները։ Օպտիկական երևույթների մի մեծ խումբ կարելի է քննարկել առանց լույսի ալիքային բնույթը հաշվի առնելու, ընդունելով, որ լուսային էներգիան փոխանցվում է ճառագայթի երկայնքով։ Այս պատկերացումը և լույսի անդրադարձման ու բեկման օրենքները միասին կազմում են երկրաչափական օպտիկայի հիմքը։

Օպտիկայի կարևորագույն բաժիններից է սպեկտրոսկոպիան, որն զբաղվում է ինչպես ատոմների և մոլեկուլների կլանման ու ճառագայթման, այպես էլ կոմբինացիոն ցրման սպեկտրների ուսումնասիրությամբ։ Օպտիկական չափումները, ուսումնասիրման մեթոդները և գործիքները լայն կիրառություն ունեն կյանքի ամենատարբեր ոլորտներում, թե գիտական և թե գործնական խնդիրների լուծման համար։ Լույսի արագության որոշման փորձերը վակուումում և տարբեր միջավայրերում էական նշանակություն են ունեցել հարաբերականության հատուկ տեսոջթյան զարգացման համար։



Էլեկտրական հոսանքը, լիցքավորված մասնիկներիուղղորդված շարժում։ Նման Rektor UJ UJմասնիկները կարող են լինել օրինակ մետաղներում – էլեկտրոնները, էլեկտրոլիտներում – իոնները (կատիոններե և անիոններր), գազերում – իոնները և էլեկտրոնները, վակուումում որոշակի պայմանների դեպքում – էլեկտրոնները, կիսահաղորդիչներում էլեկտրոնները և խոռոչները (էլեկտրոնա-խոռոչային հաղորդականություն): Երբեմն Էլեկտրական հոսանք է կոչվում նաև շեղման հոսանքը, որը առաջանում է էլեկտրական դաշտի փոփոխությունների ժամանակ։
Ինչ-որ նյութի մեջ էլեկտրական հոսանքի առկայության համար անհրաժեշտ է իրագործել երկու պայմաններ.
  1. Նյութը պետք է լիցքավորված, սակայն ազատ մասինկներ ունենա, այնպիսի մասնիկներ, որոնք կարող են ազատ տեղաշարժվել մարմնի ողջ ծավալով(հոսանքակիրներ)։
  2. Այդ մասինիկների վրա պետք է ուժ ազդի և ստիպի շարժվել մի որոշակի ուղղությունով։

Սակայն որպեսզի էլեկտրական հոսանք անցնի, պետք է հոսանքի աղբյուր։ Հոսանքի աղբյուրը հատուկ սարք է, որի միջոցով հաղարդչում էլեկտրականդաշտ է առաջանում։

Էլեկտրական լիցքի բաժանելիություն

Էլեկտրական լիցքը կարելի է հաղորդել մեկ մարմնից մյուսին։ Հաղորդելու համար հարկավոր է էլեկտրականցված մարմինները հպել մի ուրիշ մարմնի։ Դրանից հետո էլեկտրական լիցքի մի մասը կանցնի նրան։ Էլեկտրացույցը սարք է, որի օգնությամբ կարելի է համեմատել էլեկտրականացած մարմինների լիցքերը։Եթե լիցքավորված մարմնին փորձենք ձեռքով դիպչել, ապա կզգանք,որ մարմինը կլիցքաթափվի։ Եթե էլեկտրաչափի գնդին դիպչենք ոչ թե ձեռքով, այլ մետաղյա քանոնով՝ գնդի լիցքը մեր մարմնին կանցնի հենց քանոնի միջոցով։Այն մարմինները, որոնք ընդունակ են իրենց միջով էլեկտրական լիցք հաղորդել, կոչվում են էլոկտրականության հաղորդիչներ։

Ներքին էներգիայի փոփոխման եղանակը


Փորձ 1. Մեխանիկական աշխատանք կատարելով
Անհրաժեշտ սարքեր և նյութեր
Հաստ պատեր ունեցող անոթ, ռետինե խցան և օդամղիչ պոմպ
Փորձի ընթացք.
Վերցնում ենք հաստ պատեր ունեցող անոթ, ամուր փակում ենք բերանը և օդամղիչ պոմպով օդ ենք լցրնում անոթի մեջ:
Որոշ ժամանակ անց խցանը անոթից դուրս կթռչկ և անոթում կառաջանա մառախուղ: Մառախուղի առաջացումը անոթում օդի սառելն է հետևաբար նրա օդը նվազում է դա բացատրվում է նրանով, որ անոթում գտնվող օդի խցանը աշխատանք է կատարել իր ներքին էներգիայի նվազման հաշվին, այդ պատճառով էլ օդի ջերմաստիճանը իջել է։

Լիցքի պահպանման օրենք

Լիցքի պահպանման օրենքը ֆիզիկայի հիմնարար օրենքներից մեկն է, ըստ որի՝ էլեկտրական լիցքերը չեն կարող ինքնուրույն առաջանալ և ոչնանալ։ Մարմիններն էլեկտրականանում են այն ժամանակ, երբ ստանում կամ կորցնում են էլեկտրոններ: Յուրաքանչյուր ատոմում պրոտոնների թիվը հավասար է էլեկտրոնների թվին։ Երկուսն էլ ունեն նույն լիցքը, այդ իսկ պատճառով մարմիննեերն էլեկտրաչեզոք են։ Երբ մարմինների համակարգը շրջապատի հետ լիցք չի փոխանակում, այդ մարմինների լիցքերի հանրահաշվական գումարը մնում է հաստատուն: Այս փատը հաստատված է և կոչվում է  լիցքի պահպանման օրենք:

Նախագիծ։ 
Ատոմի կառուցվացքը

Ատոմ, քիմիական տարրի հատկություններ ունեցող փոքրագույն մասնիկ։ Ցանկացած պինդ մարմին, հեղուկ, գազ կամ պլազմա կազմված է չեզոք կամ իոնացված ատոմներից։ Ատոմները շատ փոքր են. սովորաբար մոտ 100 պիկոմտր։ Փոքր չափերի պատճառով ատոմների վաքագծի վերաբերյալ դասական ֆիզիկայի կանխատեսումները նկատելիորեն սխալ են, ինչը պայմանավորված է քվանտային էֆեկտներով։ Ֆիզիկայի զարգմացման ընթացքում ատոմային մոդելները հիմնվել են քվանտային սկզբունքների վրա՝ ատոմի վարքագիծն ավելի լավ կանխատեսելու և բացատրելու համար։ Ցանկացած ատոմ կազմված է մեկ միջուկից և մեկ կամ ավելի էլեկտրոններից։ Միջուկը կառուցված է մեկ կավ ավել պրոտոններից և սովորաբար գրեթե նույն քանակությամբ նեյտրոններից։ Պրոտոններն ու նեյտրոնները կոչվում են նուկլոնները։ Ատոմի զանգվածի ավելի քան 99.94%-ը միջուկն է։ Պրոտոններն ունեն դրական, էլեկտրոնները՝ բացասական, իսկ նեյտրոնները՝ չեզոք էլեկտրական լիցք։ Եթե ատոմում էլեկտրոնների և պրոտոնների թիվը հավասար է, ուրեմն այն էլեկտրականապես չեզոք է։ Եթե ատոմում պրոտոնների համեմատ կան ավել կամ պակաս էլեկտրոններ, ուրեմն այն համապատասխանաբար բացասական կամ դրական լիցք ունի և կոչվում է իոն։ Ատոմում էլեկտրոնները միջուկի հետ կապված են էլեկտրամագնիսական ուժի միջոցով։ Պրոտոնները և նեյտրոնները միջուկում կապված են միջուկային ուժերով, որոնք սովորաբար ավելի ուժեղ են էլեկտրամագնիսական ուժերից և չեզոքացնում են դրական լիցք ունեցող պրոտոնների միջև եղած վանող ուժերին։ Որոշակի պայմաններում վանող էլեկտրամագնիսական ուժը կարող է միջուկային ուժերից ուժեղ դառնալ, ինչի հետևանքով միջուկից կարող են նուկլոններ հեռանալ։ Ատոմում պրոտոնների քանակով է պայմանավորված թե ինչ քիմիական տարրի ատոմ է այն. օրինակ՝ պղնձի բոլոր ատոմները ունեն 29 պրոտոն, իսկ նեյտրոնների թվով պայմանավորված է թե քիմիական տարիի որ իզոտոպից է ատոմը։ Էլեկտրոնների քանակը ազդեցություն ունի ատոմի էլեկտրամագնիսական հատկությունների վրա։ Քիմիական կապերի միջոցով ատոմները կարող են քիմիական միացություններ կազմել, ինչպես օրինակ մոլեկուլները։



Thursday, September 6, 2018

Քիմիա


Աշխատանք դասարանում
Հալոգեններ
Հալոգենները գտնվում են 7րդ խմբի գլխավոր ենթախմբում։
F -ֆտոր
Cl-քլոր
Br -բրոմ
I-յոդ
At-աստատ
Որոշենք հալոգենների ատոմների բաղադրությունը։
F-
Z-9p
N=A-Z
Ar-19
F-(9p,10n)9e
Քլորը բնության մեջ ունի 2 իզոտոպ։իզոտոպեր միևնույն տարերն են որոնք միջուկում ունեն միևնույն թվով պռոտոններ սակայն տարբեր նեյտրոններ։
Անհատական հետազոտական աշխատանք։
Էջ 56 հալոգենների և դրանց կենսաբանական դերը։
Հալոգեն բառը հունարեն է նշանակում է աղ առաջացնող։Նրանք շատ ակտիվ են բնության մեջ առաջացնում են միացություններ՝ աղեր։Հալոգենները առաջացնում են պարզ և բարդ նյութեր։
Պարզ նյութեր
F2 -թունավոր գազեր են
Cl2֊թունավոր գազեր են
Br2-գարշահոտ



N – նեյտրոն
A – հարաբերական ատոմային զանգված
Z – միջուկի լիցք
Ջրածին (H)
Կարգաթիվը` – 1
Միջուկի լիցքը` +1
1 պրոտոն և 1 նեյտրոն
N = A – Z
A = Ar
Իզոտոպները` միևնույն քիմիական տարրի ատոմներն են, որոնք միջուկում ունեն միևնույն թվով պրոտոններ, սակայն տարբեր թվով նեյտրոններ: Հետևաբար տարբեր զանգվածային թվեր:
Ջրածնի իզոտոպներն են.
  1. H – պրոտիում
1պ, 0ն, 1է
  1. H D – դետերիում
1պ, 1ն, 1է
  1. H  T* – տրիտիում
1պ, 2ն, 1է
Mr(H2O) = 18
Mr(D2O) = 20
Mr(T2O) = 24




Թթուներ են կոչվում այն բարդ նյութերը,որոնք կազմված են մետաղի ատոմներով տեղակալվելու ընդունակ ջրածնի ատոմներից և թթվային մնացորդից թթուների ընդանուր բանաձևն է HnA -n +1 անթթվածին թթուներ HF -1 +1 Hcl  -1 +1 HB2 -1 +1 HI -1 +1 H2S +1 -2 թթվածնավոր թթուներ HNO2 +1 -1 HNO3 +1 -1 Երկհիմն թթու Ծծմական թթու H2Co3 Ածխաթթու երքհիմն H2So3 Սիլիկաթթու H3po4 Եռհիմային ֆոսֆորային թթու




ն,որոնք ցույց են տալիս հիմքի կամ թթվի առկայությունը լուծույթում:
աբորատոր փորձ 1.Թթուների  փոխազդեցությունը  հայտանյութերի (ինդիկատորների) հետ:

Փորձի  նկարագրում`          Աղաթթվի  ջրային  լուծույթը  լցրեք  երեք  փորձանոթների   մեջ  3-4մլ  չափով ,առաջինի  մեջ  իջեցրեք  լակմուսի  թուղթ  կամ  լցրեք  մի  քանի  կաթիլ  լակմուսի  լուծույթ , երկրորդի  վրա  ավելացրեք  մի  քանի  կաթիլ  ֆենոլֆտալեինի  լուծույթ,երրորդի  վրա  մի  քանի  կաթիլ  մեթիլնարնջագույն: Ի՞նչ  նկատեցիք:



Ինդիկատորների անվանումը Նրանց  գույները Թթուներում  առաջացած գույները
Լակմուս Մանուշ.
ֆենոլֆտալեին Անգույն
մեթիլնարնջագույն Նարնջ.


Նախագիծ 2. Թթվածին: Թթվածնի տարածվածությունը Երկրակեղևում: Թթվածին քիմիական տարրի կայուն իզոտոպները` 16O, 17O, 18O:Թթվածնի պարզ նյութերը` երկթթվածին O2 և օզոն O3: Թթվածնի շրջապտույտը բնության մեջ: Օդի բաղադրությունը: Լուսասինթեզ: Թթվածնի ֆիզիկական, քիմիական և ֆիզիոլոգիական հատկությունները: Այրման ռեակցիաներ:
Անհատական-հետազոտական աշխատանք՝ : :Նատրիումի հիդրոկարբոնատի NaHCO3
m(NaHCO3)=8,4գ
m(H2O)=100գ
———————————————————————————————
ա) Որոշել լուծված նյութի ձանգվածային բածինը (տոկոսով)
ω(NaHCO3)=m(NaHCO3)/m(լուծույթ)*100%=8,4գ/8,4+100*100%=8,4/108,4*10%=7,75%
բ)Որոշենք լուծված նյութի մոլային բաժինը
æ(NaHCO3)=n(NaHCO3)*100%/(NaHCO3)+n(H2O)
n=m/M
M(NaHCO3)==23+1+12+3*16=84գ/մոլ
n(NaHCO3)=8,4/84=0,1մոլ
n(H2O)=100/18գ/մոլ=5,56մոլ
æ(NaHCO3)=0,1մ*100%/0,1մ+5,66մ=1,8%
գ)Մոլային կոնստրեկտացիա՝Cm(NaHCO3)=n(NaHCO3)/V(լուծույթ)=0,1մոլ/0,1լ=1մոլ/լ


Համար մեկ տարը տիեզերքում՝ջրածին

Համար մեկ նյութը երկրագնդի վրա՝ջուրը

Անհատական-հետազոտական աշխատանքի թեմաները:

Ջրածինը որպես ապագաի վառելանյութը:

Ինչո՞ւ առանց ջրի կյանք չկա

Քիմիական տարը H

Տարի կարգաթիվը 1

Միջուկի լիցքը 1

Իզոտոպները միջուկում միևնույն թվով պռոտոներ սակայն տարբեր թվով նեյտրոներ հետևաբար իզոտոպերը ունեն զանգվածներ:

Նախագիծ 2. Թթվածին: Թթվածնի տարածվածությունը Երկրակեղևում: Թթվածին քիմիական տարրի կայուն իզոտոպները` 16O, 17O, 18O:Թթվածնի պարզ նյութերը` երկթթվածին O2 և օզոն O3: Թթվածնի շրջապտույտը բնության մեջ: Օդի բաղադրությունը: Լուսասինթեզ: Թթվածնի ֆիզիկական, քիմիական և ֆիզիոլոգիական հատկությունները: Այրման ռեակցիաներ:
Անհատական-հետազոտական աշխատանք՝ <>: <>:Նատրիումի հիդրոկարբոնատի NaHCO3
m(NaHCO3)=8,4գ
m(H2O)=100գ
———————————————————————————————
ա) Որոշել լուծված նյութի ձանգվածային բածինը (տոկոսով)
ω(NaHCO3)=m(NaHCO3)/m(լուծույթ)*100%=8,4գ/8,4+100*100%=8,4/108,4*10%=7,75%
բ)Որոշենք լուծված նյութի մոլային բաժինը
æ(NaHCO3)=n(NaHCO3)*100%/(NaHCO3)+n(H2O)
n=m/M
M(NaHCO3)==23+1+12+3*16=84գ/մոլ
n(NaHCO3)=8,4/84=0,1մոլ
n(H2O)=100/18գ/մոլ=5,56մոլ
æ(NaHCO3)=0,1մ*100%/0,1մ+5,66մ=1,8%
գ)Մոլային կոնստրեկտացիա՝Cm(NaHCO3)=n(NaHCO3)/V(լուծույթ)=0,1մոլ/0,1լ=1մոլ/լ



Չնայած «ատոմ» բառը սկզբնապես տրվել է անբաժանելի մասնիկի, ժամանակակից գիտությանը հայտնի է, որ ատոմը բաղկացած է բազմաթիվ ներատոմային մասնիկներից։ Ատոմը կազմված է էլեկտրոնից, պրոտոնից և նեյտրոնից (երեքն էլ ֆերմիոն են)։ Սակայն, ջրածին-1-ի ատոմը նեյտրոն չունի, իսկ հիդրոնը՝ էլեկտրոն չունի։
Էլեկտրոնը ունի բացարձակ արժեքով պրոտոնի լիցքին հավասար բացասական էլեկտրական լիցք, զանգվածը՝ 9.11×10−31 կգ, որը մոտավորապես հավասար է պրոտոնիզանգվածի 1/1836-ին[34][35][36]Էլեկտրոնները պատկանում են լեպտոնների ընտանիքի առաջին սերնդին,[37] և համարվում են տարրական մասնիկներ, քանի որ ներքին կառուցվածք չունեն։[38]Իմպուլսի մոմենտը (սպին) Պլանկիհաստատունի միավորով՝ ħ-ով, արտահայտած՝ 12։ Պաուլիիսկզբունքիհամաձայն ոչ մի երկու էլեկտրոն չեն կարող նույն քվանտայինվիճակումգտնվել, քանի որ այն ֆերմիոն է։[37]Մնացած տարրական մասնիկների նման էլեկտրոնները նույնպես ցուցաբերում են և՛ մասնիկիև՛ալիքիհատկություններ. նրանք կարող են բախվել այլ մասնիկների հետ և կարող են լույսի նման դիֆրակցիայի են ենթակվում։ Էլեկտրոնների ալիքային հատկությունները ավելի հեշտ է դիտել, քան այլ մասնիկներինը, ինչպես օրինակ՝ նեյտրոններինը և պրոտոններինը, քանի որ էլեկտրոնները ունեն ավելի փոքր զանգված, հետևաբար՝ ավելի երկար Դը Բրոյլի ալիք։
Պրոտոնները ունեն դրական էլեկտրական լիցք և 1.6726×10−27 կգզանգված։ Ատոմում պրոտոնների քանակը կոչվում է ատոմական համար։ ԷռնեստՌեզերֆորդը (1919) նկատել է, որ ազտորը ալֆա-մասնիկներով ռմբակոծելիս ջրածնի միջուկ է անջատվում։ 1920 թվականին նա ընդունեց, որ ջրածնի միջուկը ատոմում առանձին մասնիկ է և այն կոչեց պրոտոն։
Նեյտրոնները էլեկտրական լիցք չունեն, հանգստի զանգվածը էլեկտրոնի զանգվածից 1,839 անգամ մեծ է[39] կամ հավասար է 1.6929×10−27 կգ-ի։ Այն ատոմի մաս կազմող մասնիկներից ամենածանրն է։ Նեյտրոնները և պրոտոնները (միասին կոչվում են նուկլոններ) համեմատելի չափեր ունեն, չնայած այս մասնիկների «մակերևույթը» հստակ սահմանված չէ։[40] Նեյտրոնը 1932 թվականին հայտնաբերել է անգլիացի ֆիզիկոս Ջեյմս Չադվիկը։
Ֆիզիկայի ստանդարտ մոդելումէլեկտրոնները տարրական մասնիկներ են առանց ներքին կառուցվածքի։ Սակայն, պրոտոնը և նեյտրոնը կազմված են այլ տարրական մասնիկներից՝ քվարկներից։ Ատոմներում կան երկու տեսակի քվարկներ՝ երկուսն էլ կոտորակային էլեկտրական լիցքով։ Պրոտոնը կազմված է երկու u-քվարկից(յուրաքանչյուրը +23 լիցքով) և մեկ d-քվարկից (−13 լիցքով)։ Նեյտրոնը կազմված է երկու d-քվարկից և մեկ u-քվարկից։ Այս տարբերությամբ է պայմանավորված պրոտոնի և նեյտրոնի ծանգվածի և լիցքի տարբերությունը։[41][42]
Քվարկներին միջև գործում է ուժեղ փոխազդեցություն, որի համար որպես փոխանակային մասնիկ (կամ տրամաչափային բոզոն) հանդես է գալիս գլյուոնը։ Իսկ պրոտոնները և նեյտրոնները միասին պահվում են միջուկային ուժերի միջոցով, որոնք իրականում ուժեղ փոխազդեցութունների արդյունք են։[41][42]


ն,որոնք ցույց են տալիս հիմքի կամ թթվի առկայությունը լուծույթում:
աբորատոր փորձ 1.Թթուների  փոխազդեցությունը  հայտանյութերի (ինդիկատորների) հետ:
Փորձի  նկարագրում`          Աղաթթվի  ջրային  լուծույթը  լցրեք  երեք  փորձանոթների   մեջ  3-4մլ  չափով ,առաջինի  մեջ  իջեցրեք  լակմուսի  թուղթ  կամ  լցրեք  մի  քանի  կաթիլ  լակմուսի  լուծույթ , երկրորդի  վրա  ավելացրեք  մի  քանի  կաթիլ  ֆենոլֆտալեինի  լուծույթ,երրորդի  վրա  մի  քանի  կաթիլ  մեթիլնարնջագույն: Ի՞նչ  նկատեցիք:


Ինդիկատորների անվանումըՆրանց  գույներըԹթուներում  առաջացած գույները
ԼակմուսՄանուշ.
ֆենոլֆտալեինԱնգույն
մեթիլնարնջագույնՆարնջ.


ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ (էջ 17)
1. Օքսիդներ են կոչվում երկու տարրից կազմված այն բարդ անօրգանական նյութերը, որոնցից մի տարրը թթվածինն է՝ -2 օքսիդացման աստիճանով: Պերօքսիդները նյութեր են որոնք պարունակում են պերօքսո խումբ —О—О—: Պերօքսիդներում թթվածինը ունի -1 օքսիդացման աստիճան: Պերօքսիդները լինում են օրգանական և անօրգանական:
 2. Ածխածնի (IV) օքսիդ, ֆոսֆորի (V) օքսիդ, ազոտի (II) օքսիդ;
3. Հիմնային օքսիդներ – BaO, K2O, CaO,
Թթվային օքսիդներ – SO3, Mn2O7,
Երկդիմի օքսիդներ – ZnO, Al2O3,
K2O,  SO2, MnO2, SiO2, N2O5, CO, CO2, N2O, CrO3
4. 2Li + O2 –> 2LiO
2Ba + O2 –>2BaO
4P + 5O2 –> 2P2O5
2Al + Cr2O3 –> Al2O3 + 2Cr
Na2O + HCl –> NaCl + H2O
BaO + H₂SO₄ –> BaSO₄ + H₂O
Na2SO3 + 2HCl –> SO2 + 2NaCl + H2O

CrO + CO –>Cr + CO2


Թթուներքիմիական միացություններէլեկտրոլիտներորոնք դիսոցվելիսառաջացնում են ջրածնի կատիոն (H+Բրյոնսթեդի թթուներև թթվայինմնացորդի անիոններ կամ միացություններոր կարող են ընդունել էլեկտրոնայինզույգ կովալենտ կապի ձևավորմամբ (Լյուիսի թթուներ)[1]։ Մասնավորապես՝թթուների բաղադրությունն արտահայտվում է հետևյալ ընդհանուր բանաձևերով. HnR որտեղ R-ը մնացորդ է, n-ը՝ ջրածնի ատոմների թիվը։ Թթվի բաղադրությունումառկա և մետաղի ատոմով (ատոմներովտեղակալվելու ընդունակ ջրածնիատոմների թիվըորը բնորոշում է թթվի հիմնայնությունըկարող է չհամընկնելթթվի բաղադրությունում առկա ջրածնի ատոմների ընդհանուր թվին։Այսպես՝ ֆոսֆորային թթուն (H3PO3ոչ թե եռահիմն է (ինչպես կարելի էրեզրակացնել այդ թթվի քիմիական բանաձևից), այլ՝ երկհիմն։ Պատճառն այն էորտվյալ թթվի բաղադրությունում առկա ջրածնի 3 ատոմից միայն երկուսը կարողէ մետաղի ատոմներով տեղակալվել։ Ահա թե ինչու ֆոսֆորային թթվի առավելճշգրիտ քիմիական բանաձևն է H2(HPO3)։




09.10.2018
Քիմիական տարրերի պարբերական օրենքը և համակարգը
Քիմիական տարրերի օրենքի սահմանումը

Քիմիական տարրերը, նրանցով կազմված քիմիական տարրերը, նրանցով կազմված պարզ և բարդ նյութերի հատկությունները պարբերաբար կախված են ատոմի միջուկի լիցքի մեծությունից։ (Z)
Քիմիական տարրերի պարբերական համակարգը օրենքի գրաֆիկական պատկերներն է։ Յուրաքանչյուր տարր ունի ատոմական համար, կամ կոչվում կարգաթիվ։ Կարգաթիվ ֆիզիկական իմաստը ցույց է տալիս ատոմի միջուկում գտնվող պրոտոնների թիվը, նաև միջուկի շուրջը գտնվող կենտրոնների թիվը։ Միջուկում գտնվող նեյտրոնների թիվը որոշում ենք հարաբերական ատոմային զանգվածից հանելով կարգաթիվը։ Պարբերական համակարգում կա 8 խումբ։ Թթվածինը գտնվում է 6-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբում։ 
Տարրերի հորիզոնական շարքը կոչվում են պարբերություններ։ Ընդհանուր կա 7 պարբերություն, որոնցից 3ը մեծ են, 4ը փոքր։

Դաս  7.  <<Քիմիական տարրերի պարբերական օրենքը   և  պարբերական  համակարգի  ֆիզիկական իմաստը>>.
Բնութագրեք  հետևյալ  տարրերը ջրածին, ածխածին, ազոտ, թթվածին, քլոր, ալյումին, նատրիում, կալիում, կալցիում, սիլիցիում,ֆոսֆոր,ծծումբ, երկաթ, մանգան, պղինձ, արծաթ, ոսկի....
քիմիական  տարրի  նշանը H կարգաթիվը 1, միջուկի  լիցքը 1 , ,հարաբերական ատոմային զանգվածը, 1, մեկ ատոմի զանգվածը m0, ատոմի բաղադրությունը ….
ո՞ր  պարբերության տարր  է ……
ո՞ր  խմբի  և ենթախմբի տարր  է …………
ատոմի կառուցվածքը…..
էլեկտրոնային բանաձևը, նաև  քվանտային  բջիջներով
մետաղ է,`թե ոչմետաղ

Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության  մեջ  առկա  են  այդ  տարրի ատոմներ`բերեք  տարբեր  տարրերի  հետ    առաջացրած    միացությունների  բանաձևերը





02.10.2018

Ֆիզիկական քիմիական երևույթներ։

Ֆիզիկական են կոչվում այն երևույթները, որոնց ընթացքում նոր նյութ չի առաջանում, այլ փոխվում է նյութի որևիցե ֆիզիկական հատկությունները, օրինակ ձևը, չափը, ագրեգատային վիճակը և այլն։
Քիմիական երևույթը նույն քիմիական փոխարկումն է, նույն քիմիական ռեակցիաները։
Դրանք նյութի քիմիական հատկություններն են։
Քիմիական ռեակցիաների հատկանիշներն են ջերմության անջատում կամ կլանում, գույնի, հոտի, համի փոփոխություն, գազի անջատում կամ անհետացում, նստվածքի անջատում կամ անհետացում։ 

Փորձ 1
Հրաբուխ
Փորձի համար վերձնում ենք ամոնիումի երկքրոմատ (NH4)2 C22O7,
Ինչ է ստացվում C22O3, +N2+4H2O

Փորձ 2
Հրավառություն
Mg+O2=MgO+Q


Նյութի բաղադրության հաստատունության օրենքը:
անկախ գտնվելու տեղից,ստացման եղանակից,յուրաքանչյուր քիմիապես մաքուր նյութ ունի հաստատուն որակական և քանակական  բաղադրություն: քիմիկան բանաձև ասելքվ հասկանում ենք նյութի պայմանական գրառումը քիմիական տառերի նշաների և ինդեքաների:
H2O
I Որակական բաղադրությունը:
Ջրածին և թթվածին քիմիական տարերից:
ատոմների զանգվածային հարբերությունը բարդ նյութում:
m(H):(O)=2×1:16=1:8
o (H)=?%=11,11%
o (O)=?%=88,89%

Ատոմների զանգվածային բաժիները բարդ նյութում:

2018.09.18
Նյութի հատկությունները այն հատկանիշներն են, որոնցով նյութերը նմանվում են իրար կամ տարբերվում։ Տարբերվում են նյութերի 3 հատկություններ։ Ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական։
Նյութի ֆիզիկական հատկությունները դիտարկում են կամ չափում, առանց նոր նյութ ստանալու։ 
Անօրգանական նյութեր
Նյութը 
Խտությունը
Հալման ջերմաստիճանը
Եռման ջերմաստիճան
Ջրում լուծելիությունը

Կերակրի աղ
Nacl
2,17
801
1465
Լավ

Խմելու սոդա  NaHCO3
2,16
Քայքայվում է
Քայքայվում է
Լավ

Սպիրտ C2H5OH
0,79
-114
78
Միախառնվում է ցանկացած հարաբերությամբ

Պղնձարջասպ
CuSo4
2,28
Քայքայվում է
Քայքայվում է
Լավ

Երկաթ
7,87
1539
2870
Չէ լուզվում




Դաս 2. Կրկնողություն` 
Ինչ՞ է նյութը: Այն ինչից կազմված են  բոլոր ֆիզիկական մարմինները, կոչվում են նյութ։ 
Ըստ ծագման նյութերը դասակարգվում են անօրգանական և օրգանական։
Օրգանական են համարվում այն նյութերը, որոնք գտնվում են կենդանի օրգանիզմների բաղադրության մեջ։
Իսկ անօրգանական են համարվում այն նյութերը, որոնք չկան կենդանի օրգանիզմների բաղադրության մեջ
Անօրգանական նյութեր
Ջուրը 
Թթվածին
Ածխաթթու գազ
Մետաղներ
Ֆոսֆոր 


Օրգանական նյութեր
Սպիտակուցներ
Ածխաջրեր
Ճարպեր
Նուկլեինաթթուներ
Օսլա
Գլյուկոզան
Սախառոզ
Սպիրտ 

Նյութերը, ըստ բաղադրության դասակարգվում են պարզ և բարդ։
Պարզ են համարվում այն նյութերը, որոնք կազմված են միատեսակ քիմիական  տարրի ատոմներից։
Պարզ նյութեր
Ոսկի
Արծաթ
Ալյումին
Սնդիկ
Թթվածին
Օզոն 
Ազոտ 

Բարդ նյութերը կազմված են 2 և ավել քիմիական տարրի ատոմներից։
Բարդ նյութեր
Ջուր H20
Ածխաթթու գազ CO2



պարզ և բարդ նյութեր, անօրգանական և  օրգանական  նյութեր:Մաքուր նյութեր, խառնուրդներ(համասեռ և անհամասեռ):Նյութի բաղադրությունը՝մոլեկուլ,ատոմ , իոն (կառուցվածքը,բաղադրությունը):Նյութի  հատկությունները՝ ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական:




06.09.2018
Դաս 1
Առողջ ապրելակերպի սկզբունքները, ըստ ճապոնացի գիտնականների։
Էկոլոգիապես մաքուր սնունդ
Մաքուր խմելու ջուր
Մաքուր օդ

Առողջ քուն (ամենաքիչը 12 ժամ)
11-ից ուշ չքնել
Մարմնակրթություն, հիգենիա
Վատ սովորությունների ձեռբազատում (եղունգ չկռծել, ծխել, ալկոհոլի չարաշահելը, թմրանյութերի օգտագործումը, առաջին երեք սկզբունքները չկատարել, ստրեսային իրավիճակներից դուրս էք գալիս, կատակով, հումորով, ծիծաղով։